05.05.06
سيبليوس- کنسرتو ويولن
Sibelius- Concerto Violinُ
يوهان يوليوس کريستيان سيبليوس، هشت دسامبر 1865 در هامِئِنلينا، شهر کوچکای در چند صد کيلومتری هلسينکی چشم به جهان گشوخت. هنگامای که تنها دو سال داشت، پدر مرد، و خانواده که در قرض شديد به سر میبردند، چارهای نداشتند جز اين که با مادربزرگ مادری سيبليوس زندهگی کنند. “يان”، چنان که در کودکای صدایاش میزدند، يان پنج ساله پشت پيانو مینشست و ملودیهای مختلف از آن بيرون میکشيد. در ده سالهگی قطعاتای از يک کنسرتو را از حفظ میزد. در بهار 1880، شروع به آموزش ويولن کرد و اين گونه ويولن افسوناش را بر او
خواهر يان، ليندا پيانو مینواخت و برادر کوچک اشان کريستيان ويولن سل، و به اين ترتيب يک پيانو تريو را شکل داده بودند. در آغاز قطعاتای از آهنگسازان کلاسيک و رومانتيک وينی مینواختند، بعدتر موسيقی مجلسیی ساختهی يان را.
از راست به چپ: يان، کريستيان و ليندا سيبليوس
در پاييز 1885، سيبليوس به هلسينکی نقل مکان کرد تا حقوق بخواند. به طور همزمان در انستيتوی موسيقی هلسينکی، امروزه آکادمی سيبليوس، نامنويسی کرد. اما هنگامای که موسيقی تمام وقتاش را ابتدا با نوازندهگی ويولن و سپس با آهنگسازی گرفت، تحصيل حقوق را رها کرد. در طول سالهای 89 و 90 تحصيلاتاش را در برلين و در 90 و 91 در وين ادامه داد.
با ورود به قرن جديد، مرحلهی جديدی در زندهگی سيبليوس آغاز شد. تا آن زمان موسيقيدانای ملی بود، اما از اين سالها به بعد شروع به رهبری کارهایاش در خارج از مرزهای فنلاند و به خصوص آلمان و انگليس کرد. رهبران ديگر کارهایاش را در برنامههایشان گنجاندند و موسيقیاش تا ايالات متحده آمريکا هم رفت. دو سمفونی اول در 1899 و 1902 کامل شدند، و کنسرتو ويولن در راه بود.
به همراه اجرای نخست سمفونی يک در بهار 1899، Aténarnes sang (آواز جنگای تيرتائيوس) نيز برای اولين بار اجرا شد. اين قطعه نظر وطنپرستانهی سيبليوس بر ضد روسیسازی خشن رژيم تزاری بود، و از اين زمان به بعد، سيبليوس به عنوان پيشروی احساسات وطنپرستانه شناخته شد.
در 1904، سيبليوس به همراه خانوادهاش به ويلای آينولا نقل مکان کرد، خانهای که در يارونپاآ، چهل کيلومتری هلسينکی، ساخته بودند. تغيير مکان از زندهگی بی آرام و اغواکنندهی شهر، به محيط آرامشبخش جديد، برای کار سيبليوس اتفاقای فرخنده بود، “در هلسينکی آواز، درونام پژمرد”. کنسرتو ويلن در 1904 و 1905 به اتمام رسيد. پس از آن اندک اندک از سبک رومانتيسيزم ملی فاصله گرفت، تغييری که به وضوح در سمفونی شمارهی سه ديده میشود. خانه برق نداشت و با کندهی چوب گرم میشد. در زمستان هم طوفان به داخل خانه نفوذ میکرد و باد شبها در گوشه و کنار ويلا میپيچيد. هر بهار، تابستان و پاييز، سيبليوس، که طبيعت برایاش چونان معبدی مقدس بود، به پرندهگان نگاه میکرد و به آوازشان گوش میداد.
سيبليوس در کنار شومينه در آينولا، 1905
فنلاند در شش دسامبر 1917 استقلالاش را اعلام کرد. در بهار 1918، جنگهای داخلی آغاز شدند. سبليوس بايد که در هلسينکی گرسنه و جنگزده پناهای میجست. پس از جنگ زندهگی کم کم به حال عادیاش بازگشت؛ ارتباطات بينالمللی دوباره آغاز شدند و سيبليوس بار ديگر میتوانست سفر کند، به کشورهای شمال اروپا، بريتانيا، ايتاليا و ….
در پاييز 1926، سيبليوس رهبری ارکستر را رها کرد و حول و حوش همين زمانها بود که آخرين کارهای بزرگاش به وجود آمدند: موسيقی برای نمايشنامهی شکسپير، طوفان (1925)، که سيبليوس در 1927 به دو سوئيت برای ارکستر تبديل کرد، و پوئم سمفونی تاپيولا (1926).
حوالی همين سالهای کار بر روی سمفونی هشتام را آغاز کرد. اکنون سيبليوس موسيقیدانای با شهرت بينالمللی، به خصوص در دنيای انگلو-ساکسون، بود. با تصويب قانون کپی رايت آهنگسازان فنلاندی در 1928، حتی وضع اقتصادی همواره شکنندهاش هم به مرور بهتر شد.
از آغاز دههی سی، خود را به “سکوت يارونپاآ” بازنشسته کرد. مستقل از او اما، موسيقیاش جهان را درنورديد. در سرزمين خودش، به قامت يکی از بزرگترين قهرمانان ملی تبديل شد.
در 1935، در تولد هفتاد سالهگیاش، سيبليوس برای آخرين بار در برابر عموم ظاهر شد. هفت هزار شنونده در کنسرت تولدش شرکت جستند، در ميانشان سه رئيس جمهور سابق کشور و بسياری شخصيتهای ممتاز ديگر.
سيبليوس در طول دههی سی، همچنان بر سمفونی شماره هشتاش کار کرد، به نظر تا سال 1938؛ اما در سالهای ميانی دههی چهل سوزاندش! از 1938 سيبليوس دوباره کارهای جديد منتشر کرد. کارهای جديد زيادی ننوشت، ولی کارهای قبلی را دوباره تنظيم کرد.
سيبليوس در آينولا، در غروب بيستام سپتامبر 1957 جان سپرد، در همان زمانای که سمفونی پنجاش در سالن دانشگاه هلسينکی اجرا میشد.
قسمت اصلی کارهای سيبليوس شامل سمفونیها و کارهای ارکستری ديگر میشود، ولی قطعات مختلف برای پيانو، موسيقی مجلسی، موسيقی کرال، و موسيقی صحنهای هم تصنيف کرد، و همين طور يک اپرا. سيبليوس به مظهر موسيقی فنلاندی و فنلاند تبديل شد. علاوه بر اين، او به مرحلهای از جهانی بودن در موسيقیاش دست يافت، به خصوص با سمفونیهایاش، که توسط بزرگترينهای موسيقی کلاسيک غرب به انجام رسيده است.
سيبليوس در سالهای پنجاه، هنگام کار
ويولن کنسرتو در ر مينور، به عنوان اپوس چهل و هفت شمارهگذاری شده است. اجرای اول در 1904 و در هلسينکی بود. سيبليوس اين نسخه را منتشر نکرد و بازنگری کلی در اثر انجام داد. نسخهی جديد که برای اولين بار در 1905 و در برلين اجرا شد، توسط ريچارد اشتراوس رهبری شد و کارل هلير تکنوازی ويولن را بر عهده داشت. نسخهی اول به طور قابل ملاحظهای به مهارتهای فوقالعادهی نوازنده نياز داشت. نسخهی تغيير يافتهی 1905، يکی از مهمترين کنسرتوهای جهان محسوب میشود. از ياشا هايفتز معمولاً به عنوان کسی ياد میشود که اين کنسرتو را زنده کرده، کنسرتويی که او گمان داشت يکی از بزرگترين کنسرتوهای نوشته شده برای ويولن است. مانند اکثر کنسرتوها، اثر از سه موومان تشکيل يافته است:
1. Allegro moderato در ر مينور
2. Adagio di molto در سی بمل ماژور
3. Allegro, ma non tanto در ر ماژور
اين تنها کنسرتويی است که سيبليوس نوشت، با اين که چندين اثر ديگر برای ارکستر و تکنواز نوشته است. يکی از مشخصات بارز اين اثر، نحوهای است که يک کادنتسای گسترش يافته برای تکنواز، نقش قسمت مقدمه را در موومان اول که به فرم سونات است، میگيرد.
اکثر قسمتهای مربوط به ويولن، به تبحر بالا نياز دارند، با اين وجود حتی نمايشیترين پاساژها هم جا به جا با قسمتهای تغزلی و ملوديک عوض میشوند.
موومان سوم که در اين پست انتخاب شده، توسط دانلد فرانسيس تاوی، موسيقیشناس انگليسی، پولونزی برای خرسهای قطبی ناميده شده است.
پيشنهاد میکنم اگر نداريد، اثر را به طور کامل بيابيد و گوش دهيد. ارزشاش را دارد.
به هر صورت، میتوانيد موومان سوم از کنسرتو برای ويولن يان سيبليوس، موسيقیدان بزرگ فنلاندی را با اجرای بینظير ياشا هايفتز و ارکسترسمفونی شيکاگو به رهبری والتر هِندل از اين جا داونلود کنيد.
Janne’s sister Linda played the piano and their little brother Christian the cello, together amounting to a piano trio. At first, they played pieces from the Viennese classical and romantic repertoires, but soon chamber music composed by Janne.
From right to left: Jean, Christian and Linda Sibelius
In the autumn of 1885, Sibelius moved to Helsinki, to study law at the University. At the same time, he enrolled in the Helsinki Music Institute, the present Sibelius Academy. Sibelius abandoned his legal studies, when music took up all his time - initially by the violin and then increasingly by composition. During 1889-90 he continued his studies in Berlin, and 1890-91 in Vienna.
With the turn of the century, a new phase began in Sibelius’s life. Thus far he had been a national composer, but now he started conducting his works aboard, foremost in Britain and Germany. Other conductors included his music in their repertoires as well, as far as the USA. The first two symphonies were completed in 1899 and 1902, and the Concerto for Violin was under way.
Together with premiere performance of the Symphony no. 1 in the spring of 1899, Aténarnes sång (The War Song of the Tyrtaeus) was also performed for the first time. The song was Sibelius’s patriotic comment against the harsh Russianization policy of the Czarist regime, and from this moment on Sibelius was to be identified at the forefront of nationalist feeling.
In 1904, Sibelius moved with his family to Villa Ainola, the house they had built in Järvenpää, some 40 km north of Helsinki. The change from the restless city life full of temptations, to the peace of the countryside, proved auspicious for Sibelius work, “In Helsinki, the song died within me”. The Concerto for Violin was completed in 1904-05. After that he gradually moved away from the national romantic style, a change that can already be seen in Symphony no. 3. There was no electricity, and the house was heated by log fires. Winter storms blew in and around the corners at night. Every spring, summer, and autumn Sibelius, to whom nature was like a sanctuary, watched the birds and listened to their song.
Sibelius by the fireplace in Ainola in 1905
Finland declared its independence on December 6th, 1917. In the spring of 1918, civil war broke out. Sibelius had to seek refuge in the war-famished Helsinki. After the war, life slowly returned back to normal; international connections were reopened, and Sibelius was again able to travel, to the Nordic countries, Britain, Italy …
In the autumn of 1926, Sibelius stopped conducting and around this time, his last major works were composed: music to Shakespeare’s play, The Tempest (1925), which Sibelius turned into two orchestral suites (1927), and the tone poem Tapiola (1926).
About this time he started working on an Eighth Symphony. By now Sibelius was an internationally acknowledged composer, especially in the Anglo-Saxon world. With the foundation in 1928 of the Finnish composers’ copyright bureau, even his economic situation began to improve.
From the early 30s, Sibelius retired into the so called “Silence of Järvenpää”. Independent of him, his music went on conquering the world. In his home country, he had been permanently dubbed into one of the biggest national heroes.
In 1935, on his 70th birthday, Sibelius appeared in public for the final time. 7000 listeners attended his birthday concert, among them three former president of the country and other notable personalities.
Sibelius continued composing his Symphony no. 8 well into the 1930s, most likely up until 1938; but during the mid 40s he burnt the work! From 1938 Sibelius released new works again. He did not compose much more than a few minor pieces, but he made arrangements of earlier works.
Sibelius died at Ainola on the evening of September 20th 1957, at the same time as his Symphony no. 5 was being performed in the University of Helsinki hall.
The central part of Sibelius’ work consist of his symphonies and other orchestral works, but he composed piano, chamber, choral, and incidental music, as well as an opera. Sibelius became the symbol of Finnish music and of Finland. Above that, he reached a level of universality in his music, in particular through his symphonies, achieved by the greatest spirits in western music have.
Sibelius at work during the 1950s
The Violin Concerto in D is his opus 47. It premiered in 1904 in Helsinki. Sibelius withheld this version from publication and made substantial revisions. The new version premiered in 1905, in Berlin, with Richard Strauss conducting and Karel Halir as soloist.The initial version was noticeably more demanding on the virtuosic skills of the soloist. The revised version is considered one of the world’s most important concertos. Jascha Heifetz is generally considered to have resurrected the concerto, which he considered one of the great concertos in the violin literature.
Like most concertos, the work is in three movements:
1. Allegro moderato in D minor and in 2/2 time
2. Adagio di molto in B-flat major and in 4/4 time
3. Allegro, ma non tanto in D major and in 3/4 time
This is the only full-blown concerto that Sibelius wrote, though he composed several other pieces for orchestra and solo instrument. One noteworthy feature of the work is the way in which an extended cadenza for the soloist takes on the role of the development section in the sonata form first movement. Much of the violin writing is virtuosic, but even the most showy passages alternate with lyrical, melodic sections.
The third movement chosen for this post, has been dubbed by Donald Francis Tovey, the English musicologist, as a polonaise for polar bears.
If you don’t have the whole piece, I suggest you find it, as it worth listening a lot.
Anyway, you can download the third movement of great Finnish musician, Jean Sibelius with astonishing performance of Jascha Heifetz as the solo violinist and Chicago Symphony Orchestra conducted by Walter Hendl from here.